Nước mắm chay trái điều không còn xa lạ với những người ăn chay, nhưng bạn có biết hành trình để biến từ quả điều bị bỏ đi thành nước mắm không? Vậy nước mắm chay trái điều được làm từ gì, quy trình sản xuất ra sao và có tốt không? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ từ A–Z.
Nước mắm chay trái điều là từ gì?
Nước mắm chay được làm từ trái điều là một gia vị thuần chay, được làm từ:
- Nước cốt trái điều chín
- Muối biển
- Đạm đậu nành
- Cùng một số thành phần khác như chất điều vị, chất bảo quản theo tỷ lệ đúng quy định an toàn vệ sinh thực phẩm.
Hành trình chế biến nước mắm chay trái điều
Nước mắm chay trái điều là một trong những sản phẩm độc đáo của ẩm thực Việt Nam, được tạo ra từ chính phần trái điều – từng bị xem là “phế phẩm” trong nông nghiệp, biến thành một gia vị chay thơm ngon, đậm vị.
Bước 1: Thu gom và chọn trái điều
Quả điều bao gồm hạt điều (quả thật) và quả điều (quả giả). Với đặc điểm mọng nước, ngọt, xốp và bổ dưỡng so với nhiều loại trái cây nhiệt đới khác. Tuy nhiên, trước đây người dân lấy hạt điều, còn phần thịt quả chiếm tới 75% khối lượng quả điều thì lại thường bị bỏ đi, cũng nhanh hư hỏng trong vòng 24 giờ.
Việt Nam có sản lượng điều cao, đồng nghĩa với lượng quả điều này vô cùng dồi dào, ổn định.
Bước 2: Sơ chế và làm sạch quả điều
Khi thu gom quả điều về, người ta sẽ chọn lấy những quả điều tươi, sạch, chín vừa đủ. Bạn bỏ những trái bị hư hỏng, hay bị thối. Tiếp đó mang đi rửa sạch nhiều lần với nước, bỏ cuống, để ráo nước, cắt đôi.
Bước 3: Ủ lên men tự nhiên
Sau khi bổ đôi bạn đeo bao tay vào và bóp ra cả nước và xác điều, trộn chung với muối hạt và cho vào trong hũ để ủ. Đậy kín và bạn mang ra phơi ngoài nắng khoảng 30 ngày để điều lên men tự nhiên.
Bước 4: Chiết rút nước cốt
Sau khi phơi nắng đủ thời gian, bạn chiết rút, vắt thêm một lần nữa, lọc kỹ và bỏ phần xác điều đi. Cho nước cốt vào trong hũ, phơi thêm 100 ngày nữa để tạo thành mắm. Giữ ở nhiệt độ ổn định 30- 37 độ C, quá trình lên men hoàn toàn tự nhiên, tỷ lệ dịch cốt 3: muối 1.
Bước 5: Lọc – kiểm định – đóng chai
Sau khi ủ xong, bạn lọc, lắng, nấu, chiết rót. Cuối cùng là kiểm tra các chỉ số pH, độ đạm, vi sinh, độ cồn, độ mặn đã đạt tiêu chuẩn chưa, mỗi công đoạn đều cần kiểm soát nghiêm ngặt. Đóng gói và niêm phong chai nước mắm và chuyển vào kho bảo quản.
Ghi chú: Nếu bạn thích làm nước mắm chay có thể tham khảo các công thức tại đây.
Tác dụng của nước mắm trái điều chay
1. Giúp bạn kích thích vị giác
Nước mắm chay trái điều là một gia vị có vị mặn dịu, đồng thời còn có hậu vị ngọt nhẹ nhàng, nó giúp thăng hạng các món ăn chay quen thuộc, từ đó bạn sẽ ăn ngon miệng hơn, kích thích vị giác hơn. Nhất là các món hấp, luộc, rau củ, dùng nước mắm chay pha thêm đường, chanh, nước lọc theo tỷ lệ 1:1:1:3 sẽ giúp món ăn càng đậm đà.
2. An toàn, phù hợp với người ăn chay và ăn mặn
Nước mắm trái điều không chỉ có mùi thơm dịu, dễ ăn, mà còn an toàn cho người dùng. Nhờ được làm từ các thành phần tự nhiên, với phương pháp ủ lên men thủ công trên 3- 4 tháng, cùng quy trình sản xuất hiện đại, giúp chất lượng nước mắm ổn định. Người ăn chay hay ăn mặn đều có thể dùng nó để nấu nướng các món ăn hàng ngày.
3. Cung cấp một số dưỡng chất
Theo nghiên cứu trên trang Wiley Online Library, hàm lượng vitamin C trong quả điều cao gấp 3–5 lần so với các loại trái cây họ cam quýt. Ngoài ra còn chứa đường, chất xơ, flavonoid, carotenoid, kali, magie, canxi, natri, sắt...
Khi quả điều được ủ với muối, với phương pháp sản xuất nước mắm chay giúp tối ưu các dưỡng chất có lợi. Nên khi bạn ăn nước mắm chay trái điều này, nó góp phần giúp bạn bổ sung protein thực vật, vitamin và khoáng chất. Tuy hàm lượng nhỏ nhưng cũng là một lựa chọn tốt khi ăn uống.
Cách sử dụng nước mắm chay trái điều
Để giúp món ăn đậm vị hơn, khi dùng nước mắm chay bạn có thể dùng như sau:
- Pha nước chấm để ăn cùng đậu hũ chiên, nấm rơm hấp, gỏi cuốn, rau củ sống
- Khi kho nấm, rau củ thập cẩm, bạn cho nước mắm vào để điều vị
- Món canh chua, lẩu, cũng nấu gần chín và thêm một chút nước mắm vào để ăn ngon hơn.
Lưu ý khi dùng nước mắm chay trái điều
1. Ăn mỗi ngày với liều lượng phù hợp
Nước mắm nói chung và nước mắm chay là những thực phẩm quan trọng trong mỗi bữa cơm của mọi nhà, tuy nhiên đây là một gia vị có nhiều natri, nên khi ăn bạn cần sử dụng vừa phải, có thể ăn từ 15- 30ml nước mắm/ ngày để bảo vệ sức khỏe. Ưu tiên ăn nhạt.
2. Nêm nếm đúng cách
Nước mắm không nên cho vào nồi nấu quá lâu, điều này có thể khiến nó bị khét, có mùi nồng hoặc giảm bớt dưỡng chất để tránh điều này, bạn nên cho nước mắm vào sau công đoạn nấu nướng, khi món ăn gần chín, thêm nước mắm, nêm nếm lại là tắt bếp.
Câu hỏi thường gặp về nước mắm chay
Nước mắm trái điều có mặn không?
Dù nước mắm trái điều được ủ từ muối và quả điều chín, nhưng đã được điều vị, nên không quá mặn, ăn nó có vị thanh nhẹ. Đến nỗi một số người thích ăn nước mắm cá truyền thống khi ăn loại nước mắm này lại nói nước mắm nó hơi ngọt. Nhưng thực ra thì nó không ngọt, chỉ là vị dịu hơn, phù hợp với khẩu vị người miền Nam.
Nước mắm chay trái điều để được bao lâu?
Nước mắm chay có hạn sử dụng dài, lên đến 24 tháng. Bạn mua về, mỗi lần cần dùng thì rót ra rồi đậy kín nắp, để ở nơi thoáng mát, tránh để nắng chiếu vào trực tiếp.
Vì sao nước mắm chay trái điều ngày càng được ưa chuộng?
Lý do nước mắm chay này được yêu thích theo đánh giá của người dùng thường gồm:
- Hương vị thanh nhẹ, dễ ăn, linh hoạt chế biến nhiều món ăn
- Phù hợp người ăn chay
- Giá thành hợp lý một chai 500ml khoảng 25,000 VNĐ
Còn theo trải nghiệm cá nhân, tôi thấy nước mắm này có vị không quá mặn, mùi hương không nồng gắt, rất thích hợp để làm nước mắm chấm. Khi pha nước chấm, bạn có thể giảm lượng nước lọc để giữ vị đậm đà. Tỷ lệ có thể là 1:1:1:3 ( nước mắm: đường: chanh: nước lọc)
Thích hợp ăn với nấm hấp, rau củ thập cẩm luộc, bánh xèo chay..., khi không ăn chay thì dùng nước mắm này để ăn với gỏi cuốn, rau sống cuốn thịt heo, cá chiên..
Lời kết
Ban đầu chỉ là nguyên liệu bị vứt bỏ, nhưng nhờ sự sáng tạo của những con người Việt Nam, giúp tạo nên dòng nước mắm chay có vị nhẹ nhàng, thơm ngon, dễ ăn.
Khi lựa chọn nước mắm chay hay các gia vị chay, bạn nên ưu tiên sản phẩm có xuất xứ minh bạch, nguồn gốc rõ ràng, có các giấy chứng nhận chất lượng, đạt OCOP để đảm bảo an toàn.
